«درر شاهد»؛ از ثبت شکست‌های پژوهشی تا آینده آموزش با هوش مصنوعی

چهارمین نشست از مجموعه گفت‌وگوهای «درر شاهد» با حضور دکتر علی مهرآفرین، رئیس و عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات گیاهان دارویی دانشگاه شاهد، در مرکز نوآوری و کارآفرینی دانشگاه شاهد برگزار شد. این نشست گفت‌وگومحور با تسهیل‌گری دکتر احمدرضا آذربایجانی، به بررسی درس‌آموخته‌ها، رویاها، روش‌ها و ابزارهای پژوهش از منظر تجربه‌های علمی و حرفه‌ای این استاد دانشگاه اختصاص داشت.

مجموعه «درر شاهد» با هدف ثبت و انتقال تجربه‌های ارزشمند استادان دانشگاه شاهد و آشنایی دانشجویان و پژوهشگران با مسیرهای اثرگذاری علمی، به ابتکار مرکز نوآوری و کارآفرینی دانشگاه شاهد تولید می‌شود. این مجموعه می‌کوشد با ایجاد فضایی برای گفت‌وگو و بازخوانی تجربه‌های علمی، زمینه شناخت ظرفیت‌های رشته‌های دانشگاهی و تقویت پیوند میان پژوهش، نوآوری و نیازهای واقعی جامعه را فراهم کند.

شکست‌های پژوهشی؛ تجربه‌هایی برای ساختن آینده علم

یکی از محورهای مهم این نشست، اهمیت تحمل شکست و برخورداری از تاب‌آوری در مسیر اجرای پروژه‌های تحقیقاتی بود. دکتر مهرآفرین با تأکید بر ضرورت ثبت دقیق تجربه‌های پژوهشی، به اهمیت انتقال آموخته‌ها و حتی نتایج ناموفق تحقیقات به پژوهشگران بعدی اشاره کرد.

از نگاه او، پژوهش صرفاً مجموعه‌ای از آزمایش‌های موفق و نتایج منتشرشده نیست؛ بلکه مسیر علمی زمانی اثربخش‌تر می‌شود که تجربه‌های به‌دست‌آمده، از جمله روش‌هایی که به نتیجه مطلوب نرسیده‌اند، به‌درستی مستند و در اختیار دیگران قرار گیرند.

او در توضیح این موضوع خاطرنشان کرد که اعضای یک تیم تحقیقاتی ممکن است حتی یکدیگر را از نزدیک ملاقات نکنند، اما بتوانند از طریق گزارش‌های دقیق، روند فعالیت‌های هم بهره ببرند. ثبت مسیرهای طی‌شده و نتایج به‌دست‌نیامده، به پژوهشگران بعدی کمک می‌کند تا از تکرار تجربه‌های پیشین و پیمودن دوباره مسیرهای ناموفق پرهیز کنند.

این نگاه، پژوهش را نه فعالیتی فردی و محدود به یک پروژه، بلکه فرایندی انباشتی و جمعی می‌بیند که در آن، مستندسازی و انتقال تجربه‌ها نقشی اساسی در پیشرفت علم دارد.

رویای پژوهشگر؛ عبور از آزمایشگاه به عرصه تولید

بخش دیگری از گفت‌وگو به مهم‌ترین دغدغه و رویای دکتر مهرآفرین در حوزه کشاورزی، به‌ویژه گیاهان دارویی، اختصاص داشت: کاربردی‌شدن پژوهش‌ها و حضور مؤثر دستاوردهای علمی در فرایندهای واقعی تولید.

از منظر او، ارتباط دانشگاه با تولید نباید به بازدیدهای موردی یا آشنایی نظری دانشجویان با محیط‌های صنعتی و کشاورزی محدود بماند. دانشجو باید تا حد امکان در جریان واقعی تولید قرار گیرد و از نزدیک با مسائل، دشواری‌ها و اقتضائات آن آشنا شود؛ حتی اگر این تجربه با فعالیت‌های ساده و ابتدایی در یک سوله، گلخانه یا محیط آزمایشگاهی آغاز شود.

چنین تجربه‌ای می‌تواند فاصله میان دانش نظری و عمل را کاهش دهد و به دانشجو کمک کند تا مسائل واقعی را بهتر بشناسد، پرسش‌های دقیق‌تری طرح کند و برای تبدیل یافته‌های پژوهشی به راهکارها و محصولات کاربردی آماده شود.

این دیدگاه، بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های آموزش و پژوهش دانشگاهی و تقویت ارتباط میان دانشگاه، مراکز تحقیقاتی و محیط‌های واقعی تولید تأکید دارد.

هوش مصنوعی و ضرورت بازاندیشی در آموزش دانشگاهی

تحولات شتابان فناوری و ظهور ابزارهای جدید هوش مصنوعی، از دیگر موضوعات محوری این نشست بود. دکتر مهرآفرین با انتقاد از تناسب‌نداشتن برخی روش‌های رایج آموزشی با شرایط امروز و آینده، بر ضرورت توجه جدی دانشگاه‌ها به جریان‌های نوآوری تأکید کرد.

او با اشاره به تغییرات پیش رو، معتقد است وضعیت آموزش عالی در چهار سال آینده به‌طور چشمگیری با شرایط کنونی متفاوت خواهد بود و دانشگاه‌ها نمی‌توانند بدون بازنگری در شیوه‌های آموزش، یادگیری و پژوهش، خود را برای این تحولات آماده کنند.

از نگاه او، هوش مصنوعی دیگر موضوعی حاشیه‌ای یا انتخابی در مسیر توسعه علمی نیست؛ بلکه نادیده‌گرفتن آن می‌تواند دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی را از تحولات علمی و فناورانه عقب بیندازد و فرصت‌های مشارکت در تولید و نوآوری را محدود کند.

این دیدگاه، ضرورت حرکت به سوی الگوهای نوین یادگیری، بازتعریف نقش استاد و دانشجو و بهره‌گیری آگاهانه از ابزارهای هوشمند در فرایندهای علمی و پژوهشی را برجسته می‌کند.

پژوهش اثربخش؛ پیوند تجربه، یادگیری و نوآوری

چهارمین گفت‌وگوی «درر شاهد» فرصتی برای بازخوانی تجربه‌های یک پژوهشگر در حوزه گیاهان دارویی و تأمل درباره پرسش‌هایی اساسی در آموزش عالی بود: چگونه می‌توان از شکست‌های پژوهشی آموخت؟ چگونه می‌توان دانشجو را با واقعیت‌های تولید پیوند داد؟ و دانشگاه برای مواجهه با تحولات فناوری، به‌ویژه هوش مصنوعی، چه تغییراتی را باید در پیش بگیرد؟

طرح این پرسش‌ها در فضایی گفت‌وگومحور، بخشی از رویکرد مرکز نوآوری و کارآفرینی دانشگاه شاهد به توسعه ظرفیت‌های فردی و جمعی، تقویت نگاه مسئله‌محور و ایجاد ارتباط میان دانش دانشگاهی و زیست‌بوم نوآوری است.

مجموعه «درر شاهد» در ادامه این مسیر، می‌کوشد تجربه‌ها و دیدگاه‌های استادان دانشگاه شاهد را به فرصتی برای یادگیری، الهام‌گیری و بازاندیشی درباره آینده علم، آموزش و تولید تبدیل کند.

تماشای گفت‌وگوی کامل و تیزر نشست

برای مشاهده گفت‌وگوی کامل دکتر علی مهرآفرین و آشنایی بیشتر با دیدگاه‌های او درباره پژوهش، آموزش و کاربردی‌سازی دانش، به صفحه مرکز نوآوری و کارآفرینی دانشگاه شاهد در آپارات مراجعه کنید.

[لینک تماشای گفت‌وگوی کامل در آپارات:]

تیزر نشست را در زیر مشاهده کنید: